فونت زيبا سازفونت زيبا سازفونت زيبا سازفونت زيبا سازفونت زيبا سازفونت زيبا سازفونت زيبا ساز

لطفا از تمام مطالب دیدن فرمایید.
 
دختر خوبم اگر می خواهی چیزهای بیشتری در مورد (خاک ) بدانی حتما این قسمت را مطالعه کن .

تشکیل خاک

خاک‌ها مخلوطی از مواد معدنی  و آلی می‌باشند که از تجزیه و تخریب سنگ‌ها در نتیجه هوازدگی بوجود می‌آیند که البته نوع و ترکیب خاک‌ها در مناطق مختلف بر حسب شرایط ناحیه فرق می‌کند. مقدار آبی که خاک‌ها می‌توانند بخود جذب کنند. از نظر کشاورزی و همچنین در کارخانه‌های راه‌سازی و ساختمانی دارای اهمیت بسیاری است که البته این مقدار در درجه اول بستگی به اندازه دانه‌های خاک دارد.

هرچه دانه خاک ریزتر باشد، آب بیشتری را به خود جذب می‌کند که این خصوصیت برای کارهای ساختمان‌سازی مناسب نیست. بطور کلی خاک خوب و حد واسط از دانه‌های ریز و درشت تشکیل یافته است.

خاک نتیجه ی تغییرات فیزیکی وشیمیایی برروی سنگ ها وکوهها وخرد شدن آن ها همراه با باقی مانده ی اجساد جانداران مرده در طی سال های دراز است .

تغییرات فیزیکی مانند :

  1. انبساط وانقباض ناشی از سرما وگرما
  2. یخ بستن آب در داخل لایه ها و ترک های سنگ
  3. برخورد قطرات باران به زمین
  4. نفوذ ریشه ی درختان وگیاهان در سنگ ها
  5. فعالیت جانورانی مانند : مورچه ، موریانه وموش های صحرایی
  6. کم شدن فشار روی سنگ ها دراثر خرد شدن سنگ ها روی آن ها ، باعث می شو ند که سنگ ها خرد شوند .

پس ازخرد شدن سنگ ها تغییرات شیمیایی شروع می شو د ، ذرات خرد شده ممکن است با اکسیژن هوا ترکیب شوند ویا ممکن است با آب ترکیب شوند ویادرآب حل شوند و . . .

عوامل موثر در تشکیل خاک :

  1. سنگ اولیه : همه ی سنگ ها جنس و سختی یکسانی ندارند و دربرابر تغییرات واکنش های یکسانی نمی دهند هرچه سنگ محکم تر باشد دیرتر به  خاک تبدیل می شود .
  2.  آب وهوا : مناطقی که دارای آب وهوای گرم ومرطوبی هستند به دلیل وجود رطوبت و هم چنین گرما ، شرایط مناسب تری برای تغییرات شیمیایی دارند . پس سنگ ها دراین مناطق زودتر به خاک تبدیل می شوند . ( مانند ناحیه کناره دریای خزر درایران ) برعکس درنواحی خشک وبیابانی سنگ ها دیرتر به خاک تبدیل می شوند زیرا که مهم ترین عامل درخرد شدن سنگ ها آب است که دراین مناطق مقدار آن خیلی کم است . دربیابان ها عامل اصلی در خرد شدن سنگ ها گرما و سرما است .
  3.  شیب زمین :  شیب زمین هم در مقدار تشکیل خاک خیلی موثر است ، هرچه شیب زمین کم باشد خاک تشکیل شده روی سنگ هارا می پوشاند واز تخریب های بعدی آن ها جلوگیری می کند. اما هرمقدار شیب زمین بیشتر باشد ، سنگ های خردشده سریع تر از محل خود حرکت کرده وسنگ های زیرین در معرض تغییرات قرار می گیرند .
  4. زمان : هر قدر مدت عمل تخریب  سنگ‌ها بیشتر باشد عمل تخریب فیزیکی و شیمیایی کاملتر انجام می‌گیرد. زمان تخریب کامل بسته به نوع سنگ ، ساخت و بافت سنگ‌ها متفاوت می‌باشد ولی بطور کلی سنگهای رسوبی خیلی زودتر تجزیه شده و به خاک تبدیل می‌شوند، در صورتیکه سنگهای آذرین مدت زمان بیشتری لازم دارند تا تجزیه کامل در آنها صورت گرفته و به خاک تبدیل گردند. ( برای تشکیل لایه ای از خاک به ضخامت یک سانتی متر ، بیش از ۲۰۰ سال وقت لازم است .) .
  5. زندگی گیاهی وجانوری : اجساد جانداران ( گیاهان وجانوران ) به تشکیل خاک کمک می کند ومی تواند سرعت طبیعی آن را سریع تر کند . جدا از این بعضی از جانوران که لانه شان را درداخل زمین می کنند ( موش ، کرم خاکی ، موریانه  و . . . )  و زمین را حفاری می کنند در تشکیل خاک تاثیر دارند .

انواع خاک

  1.  خاک رسی : ذرات تشکیل دهنده این خاک بسیار ریزند وبه علت نبود فضاهای خالی زیاد در بین ذرات آن نفوذ پذیری بسیار کمی دارد. ودراثر نفوذ آب سریعا به هم  می چسبند درنتیجه برای کشاورزی مفید نیست زیرا ریشه ی گیاهان به راحتی درآن نفوذ نمی کند .رنگ این خاک سرخ تا قهوه ای روشن است .
  2. خاک شنی : ذرات تشکیل دهنده این نوع خک کمی درشت تر بوده وبیشتر از شن وماسه می باشد . وبه علت وجود فضای خالیزیاد دربین ذرات آن میزان سرعت نفوذ آب دراین زیاد است ومواد غذایی خاک راهم با خود به قسمت های زیرین می برد ودرنتیجه آب ومواد غذایی رادر اختیار ریشه قرار نمی دهد .پس برای کشاورزی مناسب نیست . رنگ این نوع خاک خاکستری می باشد .
  3.  خاک هوموسی : اراضی هوموسی،شامل خاکهایی با مواد آلی زیاد هستند که بر اثر پوسیدن طی زمان های طولانی آن ها را حاصلخیز کرده است.خاک های هوموسی پوک هستند و قدرت نگهداری زیاد آب را دارند.رنگ قهوه ای مایل به سیاه تا سیاه،از مشخصات خاک های هوموسی است.خاک های هوموسی ،همان طور که گفته شد قدرت ذخیره ی رطوبت زیاد را به مدت طولانی دارند و به همین دلیل زود گرم نمی شوند و جزء خاک های سرد محسوب می گردند.عملیات زراعی درخاکهای هوموسی به دلیل پوک بودن زمین به آسانی صورت می گیرد.کلیه ی خاک های هوموس دار ،مرغوب و حاصلخیز و جهت زراعت گیاهان بسیار مناسب هستند.

 مواد تشکیل دهنده ی خاک

  1.  مواد آلی : موادی هستند که از ترکیب سه عنصر کربن ، اکسیژن ،وهیدروژن تشکیل شده اند . قندها ، چربی ها ، پروتئین ها در گروه مواد آلی هستند . مهم ترین ماده ی آلی خاک ، گیاخاک است .  که ماده ای تیره رنگ است و از تجزیه بقایای موجودات زنده ، شاخ وبرگ گیاهان ، تشکیل شده است . که در قسمت رویی خاک قرار می گیرد و قدرت نگهداری آب را افزایش می دهد . بیشترین مقدار گیاخاک در خاک های باتلاقی وکم ترین آن درخاک های بیابانی می باشد.
  2. مواد معدنی :  الف: ترکیب های عناصری مانند ( کلسیم ، پتاسیم ، فسفر ونیتروژن )  ب : نمک که ازدو عنصر کلر وسدیم تشکیل شده است .  ج : آب که از دو عنصر اکسیژن ونیتروژن تشکیل شده است .   د ) : موادی که سنگ ها ی آتش فشانی ورسوبی راتشکیل می دهند .

عوامل موثر در حاصل خیزی خاک

 خاکی را که موجب رشد بیشتر گیاهان می شود خاک حاصل خیز می نامند که به عوامل گوناگونی مانند : املاح ، آب ، اسیدی یا قلیایی بودن خاک وجانداران ذره بینی خاک و . . . بستگی دارد .

  1. املاح : مهم ترین عناصر مورد نیاز گیاهان نیتروژن ، پتاسیم و فسفر می باشند بیشتز خاک های کشور ایران دارای پتاسیم کافی هستند و لی در عوض میزان نیتروژن و فسفر کم تری دارند که می توان آن ها رابا استفاده از کودهای شیمیای جبران کرد .گیاخاک منبع اصلی نیتروژن است.
  2. آب : مهم ترین وحیاتی ترین ماده لازم برای خاک است .
  3. اسیدی یاقلیایی بودن خاک : این حالت بیشتر به نوع گیاهانی که در یک منطقه رشد می کنند بستگی دارد زیرا برخی گیاهان مناسب زمین های اسیدی وبرخی دیگر مناسب زمین های قلیایی هستند .
  4. تجزیه کنندگان : این دسته از جانداران با تجزیه بقایای موجودات زنده وتبدیل آن ها به گیاخاک نقش مهمی را در حاصل خیزی خاک دارند .

نفوذ آب درخاک

 سرعت نفوذ آب درخاک های مختلف متفاوت است . هرچه ذرات تشکیل دهنده خاک ریزتر ، فشرده تر وفضاهای بین ذرات آن کوچکتر باشند ، یعنی بافت خاک سنگین تر و یا نرم تر باشد ، آب باسرعت کم تری در خاک نفوذ می کند ( خاک رس ) وهرچه ذراتی که خاک راتشکیل می دهند درشت تر وجدا از هم وفضاهای بین ذرات خاک بیش تر باشند ، یعنی بافت خاک سبک ( شنی ) باشد ، آب باسرعت بیس تری در آن نفوذ می کند و گیاه آب قابل استفاده رابه سرعت از دست می دهد . ( ماسه )

 عوامل موثر دررشد گیاهان

 گیاهان مواد معدنی لازم برای رشد راازخاک دریافت می کنند . مواد معدنی مورد نیاز خاک همان املاح یا نمک ها هستند که درخاک وجود دارد وقتی خاک مرطوب باشد این املاح در آب حل می شوند وزمانی که گیاه آب جذب می کند این موادهم با آب وارد گیاه می شوند.

به طور کلی عوامل موثر در رشد گیاهان عبارتند از :

  1. نوع خاک : رسی ، ماسه ای ، هوموی
  2. ساختمان خاک : نحوه قرار گرفتن ذرات خاک در کنار هم
  3. مواد معدنی خاک : نیتروژن ،فسفر ، پتاسیم ، کلسیم و . . .
  4. مواد آلی

 

نفوذ نزولی آب ، سبب شسته شدن عناصر محلول شده و ممکن است قسمت قابل ملاحظه‌ای از مواد غذایی گیاه را از دسترس ریشه خارج سازد. هرزروی سطحی آب نه تنها سبب اتلاف آب می‌شود، بلکه با شستن ذرات خاکی ممکن است باعث فرسایش خاک گردد. خروج مواد غذایی گیاهی تنها از طریق کشت نباتات و برداشت محصول صورت نگرفته و شسته شدن و فرسایش خاک نیز در این مورد نقش عمده‌ای را بازی می‌کند.

در مواردی که شیب زمین زیاد یا قابلیت نفوذ خاک کم است، قسمت قابل ملاحظه‌ای از آب باران به صورت هرزروی سطحی هدر می‌رود. در چنین مواردی نه تنها خاک و در نتیجه گیاهان از این آب محروم می‌شوند، بلکه مقدار زیادی از ذرات خاک همراه آب هدر رفته، شسته می‌شوند.

فرسایش تسریعی

فرسایش آبی در واقع یکی از پدیده‌های معمولی زمین شناسی است که بوسیله آن کوهها بتدریج فرسوده شده و دشتها ، دره‌ها و بستر رودخانه‌ها و دلتاها ، تشکیل می‌یابند. این نوع فرسایش که به کندی صورت می‌گیرد، فرسایش طبیعی نامیده می‌شود. در صورتی که فرسایش با سرعت خیلی بیشتری انجام شود و حالت تخریبی به خود بگیرد، به آن فرسایش تخریبی گفته می‌شود.

تصویر



در پدیده فرسایش دو عمل مختلف انجام می‌شود: یکی جدا شدن ذرات و دیگری حمل و تغییر مکان آنها. عواملی مانند انجماد و ذوب متناوب ، جریان آب و ضربانات قطران باران اثر جدا کنندگی داشته و مواد را جهت شسته شدن آماده می‌کنند.

عوامل موثر در میزان فرسایش تسریعی

دو عامل اصلی را می‌توان مسئول وقوع فرسایش تسریعی دانست: از بین رفتن پوشش گیاهی طبیعی خاک و کشت گیاهانی که پوشش گیاهی کافی فراهم ننموده و قسمتی از خاک را برهنه می‌گذارند. کشت نباتات کرتی مانند ذرت و سیب زمینی ، بخصوص اگر کرتها در جهت شیب زمین باشد، پوشش کافی به خاک نداده، فرسایش و از بین رفتن خاک را تشدید می‌کنند.

مقدار کل بارندگی و شدت آن

بارندگی زیاد در صورتی که ریزش آن آرام باشد، فرسایش زیادی ایجاد نمی‌کند، در صورتی که بارانهای شدید حتی به مقدار کم سبب فرسایش زیاد می‌شوند. در فصل سرما که زمین منجمد می‌شود و در فصل رشد گیاهان که پوشش گیاهی انبوه است، بارندگی اثر فرسایشی کمتری دارد.

شیب زمین

شیب زیاد باعث تسریع جریان آب شده و به همان نسبت میزان فرسایش و هدر رفتن آب افزایش پیدا می‌کند. طول شیب نیز اهمیت دارد، چون هر قدر شیب ادامه بیشتری داشته باشد، بر مقدار سیلاب افزوده خواهد شد.

پوشش گیاهی

درختان جنگلی و مرتع موثرترین عوامل محافظ خاک در مقابل فرسایش هستند. نباتات زراعی اثر محافظتی کمتری دارند، ولی این امر در نباتات مختلف یکسان نیست. نباتاتی مانند جو و گندم پوشش نسبتا کافی برای خاک فراهم می‌کنند.

ماهیت خاک

از بین خواص فیزیکی خاک موثر در میزان فرسایش مهمترین آنها قابلیت نفوذ خاک و ثبات ساختمانی خاک است. قابلیت نفوذ خاک به عواملی مانند ثبات ساختمانی ، بافت ، نوع رس ، عمق خاک و وجود لایه‌های غیر قابل نفوذ بستگی دارد. ثبات ساختمانی ذرات خاک سبب می‌شود که علی‌رغم هرزروی سطح آب فرسایش زیادی صورت نگیرد.

تصویر

نحوه کنترل فرسایش آبی

روشهای مختلفی برای کاهش یا کنترل فرسایش آبی می‌توان بکار برد:

  • بطور کلی هر اقدامی مانند شخمهای سطحی و عمقی و اضافه کردن مواد آلی خاک که قدرت جذب آبی خاک را افزایش دهد، هدر رفتن سطحی آب را کاهش می‌دهد.

  • انتخاب نوع نباتات زراعی در کنترل فرسایش اثر زیادی دارد.

  • بالا نگه داشتن سطح حاصلخیزی خاک خود یک نوع عمل محافظتی در مقابل فرسایش است، زیرا تحت این شرایط رشد زیاد نباتات ، علاوه بر بهتر نمودن قابلیت نفوذ آب خاک ، پوشش گیاهی و مواد آلی خاک را بطور قابل ملاحظه افزایش می‌دهند.

  • با دقت در انتخاب روشهای کشت و زرع و نحوه انجام آنها می‌توان با فرسایش خاک مبارزه کرد. در صورتی که شیب زمین تا مسافت زیادی ادامه داشته باشد، بهتر است که نباتات کرتی مانند ذرت با نباتات پوششی مثل گندم و جو بطور یک در میان کشت شوند، تا بدین وسیله از شتاب گرفتن آب جلوگیری شود. این روش کشت را که اصطلاحا کشت نواری گویند، اثرات کاملا مثبتی در حفاظت خاک داشته است.

فرسایش بادی

تخریب خاک از طریق فرسایش بادی بیشتر در مناطق خشک صورت گرفته و گاهی در مناطق مرطوب هم اتفاق می‌افتد. اثر تخریبی باد غالبا خیلی جدی بوده و نه تنها ذرات ریز و حاصلخیز خاک را هدر می‌دهد، بلکه به علت رو بازکردن ریشه گیاهان و یا پوشاندن قسمت هوایی گیاهان با مواد معلق در هوا ، سبب مرگ آنها می‌شود. خشک شدن لایه‌های سطحی خاک به علت کمی آب ، آنها را در خطر فرسایش باد قرار می‌دهد.

عوامل موثر در فرسایش بادی

مهمترین عامل درصد رطوبت خاک است، زیرا خاک مرطوب از این حیث مصون است. عوامل دیگر عبارتند از: سرعت باد ، وضعیت قسمت سطحی خاک ، خصوصیات کلی خاک.

تصویر



خصویات خاکی مانند ثبات دانه بندی ذرات خاک ، میزان مواد آلی و درصد ذرات خاک همگی در فرسایش پذیری خاک بوسیله باد موثر هستند.

کنترل فرسایش بادی

با توجه به عوامل موثر در میزان فرسایش بادی می‌توان روشهای مبارزه و کنترل را حدس زد. این روشها شامل مرطوب نگه داشتن خاک ، زبر و خشن نمودن سطح خاک و داشتن پوشش گیاهی است. کشت نوارهای نباتی و ایجادباد شکن های عمود بر جهت وزش باد پیشگیریهای موثری برای فرسایش بادی محسوب می‌شوند. اکثر روشهای بکار رفته ضمن اینکه برای مبارزه با اثر باد منظور می‌شوند، در واقع تا حد زیادی در جهت کنترل درصد خاک نیز عمل می‌کنند.

 تقویت خاک

برای تقویت خاک وجلو گیری از ضعیف شدن آن می توان :

  • ازکودهای شیمایی وآلی استفاده کرد .
  • روشهای مناسب آیش بندی رابه کار برد . ( رهاسازی موقت زمین کشاورزی ) یعنی کشاورزان ، ضمن آن که زمین راکشتنمی کنند مواد موردنیاز یعنی آب ومواد غذایی را به زمین می رسانند تا تقویت شده وبرای کشت بعدی آماده شود .
  • درآن گیاهانی نظیر نخود ، لوبیا ، باقلا ، یونجه ، شبدر و . . . می کارند چون این گیاهان با ریشه های خود نیتروژن موجود در هوا را جذب کرده ودر خاک ذخیره می کنند .

کی و چگونه از مواد اصلاح کننده یا تقویت کننده ( کود آلی) استفاده کنیم؟

از پائیز تا زمستان که هنگام خواب گیاهان است، فرصت خوبی است که مواد را در 30 سانتیمتری خاک مخلوط نموده تا در این زمان به موادی مورد اسفاده گیاه تبدیل شوند. در خاکهای شنی این مواد اصلاح کننده، ذرات خاک را بهم می چسبانند و ظرفیت نگهداری آب خاک را افزایش می دهند و از دیگر سو در خاکهای رسی یا سنگین هم می توانند به افزایش نفوذ پذیری خاک، منجر شوند. شما می توانید یک لایه 54/2 سانتیمتری هم روی خاک از این کودها قرار دهید.

مقایسه خاک های مناطق مختلف

دریک منطقه ، عوامل متعددی برروی مقدار ونوع خاک اثر دارند . ولی به طور کلی در مناطق کوهستانی ، خاک معمولا ضخامت کم تری و سنگ های تجزیه نشده فراوان تری دارد .دربیش تر مناطق کوهستانی به علت شیب زیاد ، خاک تشکیل نمی شود . خاک جنگل ها ، هم ضخامت کم تری دارد وهم حاصلخیزی چندانی ندارد ، زیرا جنگل درمحل هایی به وجود می آید که بارندگی زیاد سبب شست وشوی مواد محلول در خاک می شود . در خاک جنگل ، فقط برخی از درختان می توانند رشد کنند ، پس ، این گونه خاک ها برای کشاورزی مناسب نیستند .

خاک علفزارها حاصل خیزتر از خاک جنگل است زیرا ضخامت لایه ی سطحی خاک بیش تر از جنگل بوده وگیاخاک فراوان تری دارد ، همچنین  ، مقدار بارندگی در علفزارها زیاد است ومناسب ترین خاک برای کشاورزی می باشد .

خاک بیابان دارای ضخامت کم و به صورت تکه تکه می باشد . اما ازنظر داشتن مواد معدنی ، غنی ترین خاک هستند . این نوع خاک ، موا د آلی ندارند وبرای کشاورزی مناسب نمی باشند .


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: علوم


تاريخ : ۱۳٩۱/۱۱/۸ | ٤:٠٤ ‎ب.ظ | نویسنده : زهرا مالکی | نظرات ()
لطفا از دیگر مطالب نیز دیدن فرمایید
.: Weblog Themes By SlideTheme :.